Symphytum officinale – Smeerwortel

Symphytum officinale is een populair geneeskrachtig kruid en wordt al heel wat jaartjes voor medicinale doeleinden ingezet. Reeds in de middeleeuwen hadden kloosterlingen de smeerwortel in hun kruidentuin staan. Veel kloosters waren bijzonder trots op hun kloostertuinen met geneeskrachtige planten, waar kruiden werden geteeld ter behandeling van ziekten en kwalen.

De kruidentuin in het pandhof van het klooster der Kruisheren in Ter Apel (NL).

De ruimte in het klooster, waar men de planten deed verwerken tot een medicinaal product, heette “Officina”. De planten die in die tijd in de Officina gemaakt werden, kregen de 2de, Latijnse naam officinale of officinalis.

Het eerste deel van zijn Latijnse naam “Symphytum”, welke afgeleid is van het Griekse Symphein, betekent samengroeien en geeft daarmee zijn belangrijkste eigenschap te kennen.
De smeerwortel bevat veel slijmstoffen, fenolzuren (waaronder rozemarijnzuur), looistoffen en allantoïne. Deze laatste zorgt ervoor dat de aanmaak van nieuwe cellen en weefsels bevorderd wordt. Hierdoor wordt het lichaam geprikkeld tot celdeling bij wonden. De allantoïne is ook een stof die diep in weefsels kan doordringen en heeft een stimulerende werking op de beenvormende cellen. Daardoor versnelt hij het proces van de groei van kraakbeen, bindweefsel en botweefsel. Heb je bv een breukje bij je teen, een plek wat niet gegipst kan worden, maak dan een papje met de smeerwortel en breng dit aan d.m.v. een zwachtel of kompres en de breuk zal sneller helen.

Een omslag met een kruidenpapje erop. Je kan er ook voor opteren om het papje eerst op je lichaam te smeren en dan de omslagdoek er omheen te wikkelen.

 

Een gaasje of kompres, geschikt om een kleiner plekje met een kruidenzalf of – papje te bedekken.

Een gaasje of kompres wat men handig op zijn plaats kan houden d.m.v. een elastisch netverband

De fenolzuren en voornamelijk het rozemarijnzuur hebben een ontstekingswerende werking. De Looistoffen hebben een samentrekkend en bloedstelpende werking waardoor de huid soepeler en strakker wordt.
De slijmstoffen hebben, samen met de allantoïne een verzachtende werking op de huid.
Het kruid kan ingezet worden bij allerlei EHBO-klachten. Los van botbreuken, verstuikingen en kneuzingen en zwellingen, kan het ook verlichting bieden bij spierpijnen en 1ste graad brandwonden.

Wanneer men smeerwortel wil inzetten bij wondjes, is enige voorzichtigheid wel geboden. Smeerwortel heelt dusdanig snel, dat vuiligheid niet tijdig de wond uitgewerkt kan worden.

Wonden die open zijn, moeten dus vrij zijn van vuil en bacteriën.
Ben je niet geheel zeker dat je wond helemaal schoon is, wacht dan met het gebruik van de smeerwortel totdat je wond gesloten is.

Smeerwortel oogst je in het najaar en voorjaar wanneer het bovenste deel van de plant afgestorven is. Dat is best lastig als je niet weet waar hij staat. Het best kan je de plek waar de smeerwortel staat met iets markeren zodat je hem in de winter op kan graven. De meest ideale periode is van januari tot en met maart omdat dan de stof allantoïne het hoogst geconcentreerd zit in de wortel.
Wortels van 3 á 4 jaar oud zijn al lekker dik en dus makkelijker te verwerken dan jongere stukken wortel. Wanneer je de plant uit de grond geschept hebt, haal je de bruikbare stukken wortel eraf en de rest stop je terug in de grond.
Heb je geen wortel meer op voorraad, dan kan je in de lente en zomer ook het blad gebruiken om bijvoorbeeld een papje te maken. De werkzame stofjes van de plant zitten dan wel verdeeld over de hele plant, waardoor de concentratie minder is, maar nog steeds prima inzetbaar.

Smeerwortelpapje maken

Een papje kan je op 2 manieren maken.
Heb je smeerwortelpoeder in huis, dan kan je een beetje van dit poeder aanlengen met water of tot een papje.
Je kan ook de wortel en het blad oogsten, in de blender fijnmalen tot een papje.

Het papje smeer je op een gaasje of rechtstreeks op de plek. Zet het gaasje vast met pleisters of een wikkeldoek en laat het een paar uur zitten voordat je het ververst. Het papje blijft een paar dagen goed in de koelkast. Je kunt daarom een kleine voorraad maken.

Let erop dat je nooit met je vingers in een zalf of papje gaat peuteren, neem beter een spatel of lepel en was deze af na ieder gebruik. Je vingers zitten vol bacteriën en daarmee kan je je product besmetten.

Contra-indicaties.

Smeerwortel mag niet oraal gebruikt worden of op de huid gesmeerd worden tijdens het zogen. De pyrrolizidine-alkaloïden (PA’s) in smeerwortel kunnen ernstige leverschade veroorzaken wanneer oraal ingenomen. Het is vooral belangrijk om ervoor te zorgen dat het kind niet in direct contact komt met de delen van de huid die zijn behandeld.

Geneesmiddelen, op basis van smeerwortel, met een volledige vergunning die vandaag beschikbaar zijn bevatten geen PA’s meer en kan je wel oraal innemen, deze zijn dan dusdanig verwerkt dat er geen pyrrolizidine-alkaloïden meer aanwezig zijn in het product. Dit kan je echter thuis nooit voor elkaar krijgen, dus nooit je eigen smeerwortel oraal inzetten.

Smeerwortel in de tuin.

Smeerwortel is een bijenplant, voorziet bijen in de maanden mei t/m juli van heerlijke nectar en is tevens een zeer goede bron van stuifmeel voor wilde bijen.

Hij is ook een mineralenverzamelaar, is zeer goed in het verzamelen van voedingstoffen uit diepere lagen van de bodem. De plant brengt deze naar boven richting de toplaag waardoor ze ook beschikbaar en bruikbaar worden voor andere planten die rondom de smeerwortel staan.
Deze plant doet het zeer goed in combinatie met vruchtplanten en -bomen.

Het bovengrondse deel van de smeerwortel kan in de lente/ zomer enkele keren per jaar geoogst worden en ingezet worden als mulchmateriaal. Deze mulch verteert snel en is een voedingsbron van stikstof en kalium. De voedingstoffen worden langzaam losgelaten en verrijkt zo de bodem voor de planten in de buurt. Doe je dit oogsten slechts 2 keer per jaar, dan hoef je de smeerwortel niet bij te voeden. Wanneer je 4 tot 5 keer gaat oogsten, dan dien je de smeerwortel bij te voeden met bijvoorbeeld urine.

 
 

Onder een notenboom heeft de smeerwortel nog een bijkomende functie. Over het algemeen houdt men graag de grond kaal of ingezaaid met gras om zo de noten makkelijk te kunnen rapen. Een bodem houdt er echter niet van om kaal te zijn en gras is een ontzettend lastig gewas om (on)kruid vrij te houden, wat de meeste notenliefhebbers wel wensen.

Zet je smeerwortel onder je notenbomen, dan kan je ten tijde van het oogstseizoen van de noten (in de herfstperiode), de smeerwortel bovengronds wegmaaien/ oogsten zodat je als het ware tijdelijk ook een kale grond verkrijgt. De smeerwortels zullen in het voorjaar dan weer uitlopen.

Wil je wel de voordelen van de smeerwortel in je tuin benutten, maar heb je niet zo veel met de oogst en de verwerking van de wortel?

Ga dan voor de Russische smeerwortel ‘Bocking 14’.

De Russische smeerwortel ‘Bocking 14’, in het Latijn “Symphytum × uplandicum ‘Bocking 14” is steriel. Dat wil zeggen dat deze niet uit zaad vermeerderd kan worden. Qua wortels vermeerderd deze zich ook minder heftig de Symphytum officinale.

🍃Of je smeerwortel nu gebruikt in een zalf, een kompres of als onderdeel van je kruidentuin: Symphytum officinale blijft een betrouwbare, aardende plant met een lange traditie van verzorging en herstel. Laat je inspireren door haar eenvoud en kracht.🍃

 

 

Scroll naar boven